Đội hỗ trợ (crew) chạy siêu marathon: làm gì ở trạm, mang gì, luật ra sao

Đội hỗ trợ (crew) trong chạy siêu marathon là những người đi theo vận động viên bằng xe hoặc đi bộ, đợi ở các điểm được ban tổ chức cho phép để đưa đồ ăn, nước, quần áo, đèn, giày và giúp người chạy quyết định nhanh. Họ không được chạy thay, không được chở người chạy, nhưng có thể quyết định một cuộc đua 100 km hay 100 dặm kết thúc ở vạch đích hay ở trạm bỏ cuộc. Nhiều vận động viên kỳ cựu nói thẳng rằng một đội hỗ trợ tốt đáng giá hơn một đôi giày tốt.

Crew khác tình nguyện viên trạm tiếp nước thế nào

Ở một giải chạy dài, có ba lớp hỗ trợ dễ bị nhầm:

Nhiều giải còn cho phép người chạy kèm (pacer) ở những chặng cuối, thường là ban đêm, để giữ nhịp và giữ an toàn. Có giải cho phép, có giải cấm hẳn. Western States 100 ở Mỹ cho người chạy kèm bắt đầu từ Foresthill, quãng dặm thứ 62. UTMB ở châu Âu thì không cho người chạy kèm. Đọc kỹ luật của giải là việc đầu tiên của bất kỳ crew nào.

Luật về hỗ trợ: được làm gì, không được làm gì

Mỗi giải có luật riêng, nhưng hầu hết đều xoay quanh mấy nguyên tắc:

• Chỉ hỗ trợ ở điểm được phép: giải ghi rõ trạm nào crew được vào. Đưa đồ cho người chạy giữa đường có thể bị phạt thời gian hoặc loại.
• Người chạy phải tự mang đồ bắt buộc: chăn giữ nhiệt, đèn, còi, áo mưa. Crew không được mang hộ giữa các trạm.
• Đi xe đúng đường và đậu đúng chỗ: nhiều trạm nằm trên đường núi nhỏ, ban tổ chức chỉ định bãi đậu, có nơi phải đi xe buýt trung chuyển.
• Không làm vướng người khác: đứng ngoài lối chạy, không chiếm bàn của trạm, không cổ vũ chắn lối.
• Tôn trọng trạm y tế: khi nhân viên y tế giữ người chạy lại, crew không được thúc ép cho đi tiếp.

Chuẩn bị trước ngày đua

Bản kế hoạch trên giấy

Một crew giỏi thường có một tờ kế hoạch in sẵn, gồm: danh sách trạm được vào, quãng đường tới mỗi trạm, giờ đóng trạm (cut-off), giờ dự kiến người chạy tới theo ba kịch bản nhanh – vừa – chậm, đường lái xe giữa các trạm và thời gian lái. Ở vùng núi, sóng điện thoại có thể mất hẳn, nên bản giấy vẫn là thứ đáng tin.

Bảng thời gian ba kịch bản rất quan trọng. Khi người chạy tới trễ, crew nhìn vào bảng là biết còn bao nhiêu phút trước giờ đóng trạm, có cần thúc hay không.

Hộp đồ theo chức năng

Thay vì một đống túi, crew có kinh nghiệm xếp đồ thành từng hộp nhựa có nhãn, để ai mở cũng tìm ra:

• Đồ ăn và nước: thứ người chạy đã tập ăn quen, cả món mặn lẫn ngọt, nước điện giải.
• Chân: tất khô, giày dự phòng, băng dán, kéo nhỏ, phấn.
• Đêm: đèn đầu, pin hoặc sạc dự phòng, áo ấm, găng tay.
• Thời tiết: áo mưa, mũ, kem chống nắng, khăn ướt.
• Cho crew: ghế gấp, đèn, đồ ăn và nước cho chính mình, áo ấm, sổ ghi chép.

Thoả thuận trước với người chạy

Điều quan trọng nhất phải nói trước: người chạy muốn crew làm gì khi họ muốn bỏ cuộc. Có người dặn "trừ khi y tế bảo dừng, hãy đẩy tôi đi". Có người muốn được tự quyết. Nói rõ lúc còn tỉnh táo giúp tránh tranh cãi lúc nửa đêm khi cả hai đều mệt.

Ở trạm: hai phút quý giá

Thời gian dừng ở trạm cộng dồn lại có thể thành cả giờ trong một cuộc 100 dặm. Crew tốt biến mỗi lần dừng thành một "pit stop" gọn:

1. Đứng sẵn ở đầu trạm, giơ đồ dễ nhận ra để người chạy thấy ngay.
2. Hỏi ba câu ngắn: ăn được không, chân thế nào, có gì đau không. Người chạy mệt không nghĩ được câu hỏi mở.
3. Đưa đồ đã pha sẵn: bình nước mới đổi sẵn, đồ ăn đã bóc vỏ.
4. Kiểm đồ cho chặng sau: đêm sắp tới thì đèn đã đeo chưa, pin đủ chưa.
5. Ghi lại: giờ tới, giờ đi, đã ăn gì, tình trạng. Ghi chép giúp nhận ra người chạy đang ăn quá ít hay tụt nhịp.
6. Tiễn đi bằng một câu tích cực, rồi thu dọn, lên xe sang trạm sau trước khi người chạy tới đó.

Kinh nghiệm truyền miệng trong giới chạy có câu "đừng để người chạy ngồi xuống ghế quá lâu". Ghế ấm và chỗ nghỉ có thể giữ người ta lại lâu hơn dự tính. Crew có thể để ghế, nhưng hẹn giờ đứng dậy.

Ban đêm và những giờ khó nhất

Phần lớn các cuộc chạy 100 dặm kéo dài qua ít nhất một đêm. Từ nửa đêm tới gần sáng, người chạy thường buồn ngủ, lạnh, mất cảm giác thèm ăn và dễ nản. Đây là lúc crew làm việc nhiều nhất về tinh thần.

• Chuẩn bị đồ ấm và đồ nóng: súp, trà, cháo nếu có thể đun.
• Giữ giọng bình tĩnh, nói ngắn, không than thở về chuyện crew mất ngủ.
• Chia ca trong crew: một người ngủ một chút trong xe khi người kia trực, để cả đội không gục cùng lúc.
• Lái xe cẩn thận. Crew mệt mỏi lái xe đường núi lúc ba giờ sáng là một trong những rủi ro thật của giải chạy dài.

Khi nào nên khuyên dừng

Crew không phải nhân viên y tế và không nên tự chẩn đoán. Việc của crew là để ý dấu hiệu bất thường và đưa người chạy tới nhân viên y tế của trạm. Những dấu hiệu mà các giải thường nhắc là lú lẫn, nói lắp, không đi thẳng được, run lạnh không dứt, không đi tiểu được nhiều giờ, nước tiểu sẫm màu bất thường, khó thở. Khi đó quyết định thuộc về nhân viên y tế, không phải crew hay người chạy.

Ngược lại, có những lần người chạy muốn bỏ chỉ vì mệt và nản, trong khi cơ thể vẫn ổn. Lúc đó crew có thể đề nghị: ngồi mười phút, ăn một chút, thay tất khô, rồi quyết định sau. Nhiều người đã về đích sau một lần "nghỉ mười phút" như vậy. Phân biệt hai trường hợp này là nghệ thuật khó nhất của một crew, và thoả thuận trước ngày đua giúp rất nhiều.

Ở Việt Nam và cách làm người hỗ trợ tốt

Ở Việt Nam, các giải chạy địa hình ở vùng núi như Sa Pa thuộc tỉnh Lào Cai, Mộc Châu thuộc tỉnh Sơn La hay khu vực Lâm Đồng ngày càng có cự ly dài, từ 70 km tới 100 km và hơn. Nhiều giải cho gửi túi đồ và quy định điểm hỗ trợ riêng. Đường giữa các trạm ở vùng núi thường hẹp, dốc, nên crew phải xem kỹ hướng dẫn lái xe, thời gian di chuyển thực tế và chỗ đậu.

Những điều crew giỏi làm cũng là những điều ta làm được khi hỗ trợ người thân trong một việc lớn, như thi cử, ca trực dài hay một dự án nước rút:

• Chuẩn bị trước để người kia không phải nghĩ: đồ đã bóc vỏ, giấy tờ đã xếp, câu hỏi đã rút gọn.
• Thoả thuận lúc tỉnh táo: khi mệt, người ta không nên phải quyết định những chuyện lớn.
• Ghi lại để thấy xu hướng: một người đang tụt dần thường không tự nhận ra.
• Lo cho chính mình: crew kiệt sức thì không giúp được ai.
• Biết lúc nhường cho chuyên môn: tình cảm không thay được nhân viên y tế.

Muốn học thêm, hãy đọc kỹ hướng dẫn dành cho crew mà các giải lớn đăng công khai, thường dài và rất chi tiết. Thử làm tình nguyện viên ở một trạm tiếp nước trước khi làm crew riêng cũng là cách tốt để hiểu nhịp của một cuộc chạy dài.