Trung phong (center) trong khúc côn cầu trên băng là tiền đạo đứng giữa hai cánh, có ba việc chính: đánh giành puck ở mỗi lần tranh bóng, chuyền puck cho hai tiền đạo cánh, và lùi sâu về hỗ trợ hậu vệ ở phần sân nhà. Vì phải làm việc ở cả hai đầu sân, trung phong thường trượt nhiều nhất trong tuyến tấn công và là người kiến tạo nhiều nhất. Người giữ kỷ lục kiến tạo của giải NHL, Wayne Gretzky, chơi ở vị trí này.
Đội hình khúc côn cầu và chỗ của trung phong
Mỗi đội khúc côn cầu có sáu người trên băng: một thủ môn, hai hậu vệ và ba tiền đạo. Ba tiền đạo gồm tiền đạo cánh trái, trung phong và tiền đạo cánh phải. Vì môn này đòi hỏi tốc độ cực cao, mỗi lượt trên băng (shift) thường chỉ kéo dài khoảng nửa phút đến một phút, rồi cả tuyến thay ra cho tuyến khác vào. Một đội thường có bốn tuyến tiền đạo luân phiên.
| Tuyến | Vai trò thường gặp |
|---|---|
| Tuyến 1 | Tấn công chủ lực, ghi bàn nhiều nhất |
| Tuyến 2 | Tấn công phụ, đôi khi ngang tuyến 1 |
| Tuyến 3 | Tuyến "kiểm soát", chuyên đối đầu tuyến mạnh nhất của đối phương |
| Tuyến 4 | Tuyến năng lượng, tranh chấp, giữ nhịp, đôi khi đá phạt người |
Mỗi tuyến có một trung phong. Trung phong tuyến 1 thường là ngôi sao kiến tạo; trung phong tuyến 3 thường là người phòng ngự giỏi nhất trong số tiền đạo.
Việc thứ nhất: đánh giành puck
Mỗi khi trận đấu bắt đầu lại, sau bàn thắng, sau lỗi, sau khi puck bay ra ngoài, trọng tài thả puck giữa hai cầu thủ, mỗi người một đội. Pha này gọi là faceoff. Ở phần lớn các pha, người đứng vào chính là trung phong.
Faceoff diễn ra trong chưa đầy một giây nhưng quyết định đội nào cầm puck trước. Trung phong phải đọc tay trọng tài, đoán thời điểm thả, rồi gạt puck về phía đồng đội đã đứng đúng chỗ. Có những mẹo nhỏ: đổi tư thế cầm gậy, dùng chân chặn puck, hoặc chủ ý không đánh puck mà ép gậy đối phương để đồng đội lao vào nhặt. Thắng faceoff ở phần sân đối phương là một cơ hội tấn công; thua faceoff ở phần sân nhà có thể dẫn tới một cú sút ngay lập tức.
Tỉ lệ thắng faceoff được thống kê chính thức. Ở NHL, trung phong thắng khoảng 55% số faceoff trở lên trong một mùa đã được coi là rất tốt; người thắng trên 60% là của hiếm.
Việc thứ hai: chuyền và mở đường
Trung phong là người kết nối giữa hai cánh. Khi đội có puck, họ thường là người mang puck qua vùng giữa sân, quyết định chuyền sang cánh nào, hoặc giữ puck để hai cánh chạy vào vị trí.
"Văn phòng" của Gretzky
Wayne Gretzky có thói quen đặc trưng là mang puck ra phía sau khung thành đối phương, đứng ở khoảng trống sau lưới, rồi chuyền ra cho đồng đội đang lao vào trước khung thành. Thủ môn phải quay đầu theo ông, hậu vệ không dám áp sát vì sợ để lại khoảng trống. Giới khúc côn cầu gọi khu vực phía sau khung thành ấy là "văn phòng của Gretzky" (Gretzky's office).
Gretzky giữ kỷ lục NHL về kiến tạo mùa giải chính thức với 1.963 lần, và tổng số điểm 2.857. Ông có bốn mùa giải đạt từ 200 điểm trở lên, điều chưa ai khác làm được tính tới mùa 2024–25. Điều đáng chú ý là ông không có thân hình vượt trội; người ta khen ông nhất ở khả năng đọc trận, biết puck sẽ đi đâu trước người khác.
Trung phong không chỉ chuyền
Không phải trung phong nào cũng là người chuyền thuần tuý. Có những trung phong ghi bàn nhiều, có người chuyên đứng trước khung thành che tầm nhìn thủ môn. Nhưng nhìn tổng thể, vị trí này có tỉ lệ kiến tạo trên bàn thắng cao hơn cánh, vì họ thường là người chạm puck ngay trước người ghi bàn.
Việc thứ ba: phòng ngự ở cả hai đầu sân
Đây là phần khiến trung phong khác hai tiền đạo cánh. Khi đội mất puck, tiền đạo cánh thường giữ vị trí ở biên để chặn hậu vệ đối phương. Trung phong thì phải lùi sâu, có khi xuống tận góc sân nhà, giúp hai hậu vệ tranh puck và che khoảng trống trước khung thành. Trong nhiều hệ thống phòng ngự, trung phong gần như là hậu vệ thứ ba.
Vì thế người ta nói trung phong giỏi phải "chơi hai chiều" (two-way). Họ trượt nhiều nhất trong tuyến, vừa đuổi theo tấn công, vừa quay về phòng ngự trong cùng một lượt.
Giải Selke: phần thưởng cho tiền đạo biết phòng ngự
NHL có giải Frank J. Selke, trao từ mùa 1977–78 cho tiền đạo phòng ngự giỏi nhất mùa. Phần lớn người nhận giải là trung phong. Bob Gainey nhận bốn mùa đầu tiên liên tiếp. Patrice Bergeron, trung phong của Boston Bruins, giữ kỷ lục với sáu lần nhận giải, tính tới mùa 2024–25.
Giải này đáng chú ý vì nó trao cho những việc không hiện trên bảng điểm: chặn đường chuyền, ép đối thủ sai lầm, thắng faceoff ở phần sân nhà, chặn cú sút bằng thân người. Một tiền đạo có thể có mùa giải ít điểm nhưng vẫn được coi là người quan trọng nhất của đội.
So sánh trung phong và tiền đạo cánh
| Tiêu chí | Trung phong | Tiền đạo cánh |
|---|---|---|
| Faceoff | Đánh phần lớn các pha | Thỉnh thoảng thay khi trung phong bị đuổi khỏi chấm |
| Phạm vi trượt | Toàn chiều dài sân, cả giữa | Chủ yếu một bên biên |
| Phòng ngự | Lùi sâu, hỗ trợ hậu vệ | Chặn hậu vệ đối phương ở biên |
| Thiên hướng thống kê | Nhiều kiến tạo | Nhiều cú sút, bàn thắng |
| Kỹ năng ưu tiên | Đọc trận, chuyền, sức bền | Tốc độ, sút, xử lý ở biên |
Vì sao khúc côn cầu coi trọng người chuyền
Khúc côn cầu tính kiến tạo ngang bàn thắng trong bảng điểm cá nhân, nên trung phong, người chuyền nhiều nhất, thường đứng đầu bảng. Văn hoá của môn cũng vậy: cầu thủ ghi bàn thường chỉ tay về phía người chuyền trước khi ăn mừng, và các bình luận viên đọc tên người kiến tạo ngay sau người ghi bàn.
Còn một truyền thống nữa: đội trưởng khúc côn cầu (mang chữ C trên áo) rất thường là trung phong. Lý do dễ hiểu: người đứng giữa, làm việc ở cả hai đầu sân, nói chuyện với trọng tài trước mỗi faceoff, là người tự nhiên ở vị trí kết nối cả đội.
Góc nhìn hôm nay: người đứng giữa
Khúc côn cầu trên băng ở Việt Nam còn rất mới, chủ yếu ở các sân băng trong trung tâm thương mại tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, với các câu lạc bộ phong trào và đội trẻ. Nhưng vai trung phong thì quen thuộc với bất cứ ai từng làm "người ở giữa": trưởng nhóm nhỏ kẹp giữa sếp và nhân viên, người con cả trong nhà kẹp giữa bố mẹ và em, người điều phối giữa hai phòng ban.
- Thắng "faceoff" đầu việc. Phút đầu của một cuộc họp hay một dự án thường quyết định ai cầm nhịp. Chuẩn bị kỹ cho khởi đầu.
- Làm việc ở cả hai đầu. Người ở giữa không chỉ đẩy việc lên mà còn quay về đỡ khi phía sau gặp khó.
- Tìm "văn phòng" của mình. Mỗi người có một chỗ đứng mà từ đó họ nhìn rõ nhất và giúp đồng đội tốt nhất. Gretzky tìm ra chỗ đó phía sau khung thành; bạn có thể tìm ra nó trong vai trò của mình.
- Không ai thấy pha chặn đường chuyền. Nếu bạn dẫn dắt nhóm, hãy để ý những người làm việc kiểu Selke: ngăn sự cố, không tạo thành tích. Khen họ một cách cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Trung phong trong khúc côn cầu làm gì?
Trung phong là tiền đạo đứng giữa, đánh giành puck ở các pha faceoff, chuyền puck cho hai cánh và lùi sâu hỗ trợ hậu vệ khi đội mất puck. Vì vậy họ thường là người kiến tạo nhiều nhất và trượt nhiều nhất trong tuyến.
Faceoff là gì?
Faceoff là pha trọng tài thả puck giữa hai cầu thủ để bắt đầu lại trận đấu. Người thắng gạt puck về phía đồng đội, giúp đội mình cầm puck trước. Trung phong thường là người đứng vào faceoff.
Văn phòng của Gretzky là gì?
Đó là khu vực phía sau khung thành đối phương, nơi Wayne Gretzky hay đứng cầm puck rồi chuyền ra cho đồng đội lao vào. Thủ môn và hậu vệ khó xử lý vì phải quay lưng lại với khung thành.
Giải Selke là gì?
Frank J. Selke Trophy là giải NHL trao từ mùa 1977–78 cho tiền đạo phòng ngự giỏi nhất mùa. Phần lớn người nhận là trung phong; Patrice Bergeron giữ kỷ lục sáu lần nhận giải tính tới mùa 2024–25.
Một trận khúc côn cầu có mấy tuyến tiền đạo?
Thông thường một đội có bốn tuyến tiền đạo, mỗi tuyến ba người, luân phiên lên băng theo từng lượt ngắn khoảng nửa phút đến một phút. Mỗi tuyến có một trung phong.
