Nghề giữ trẻ khi cha mẹ đi làm là nghề trông nom, cho ăn, cho ngủ, giữ an toàn và chơi cùng trẻ nhỏ trong những giờ người lớn trong nhà vắng mặt. Người làm có thể là bảo mẫu tại nhà, cô trông nhóm trẻ gia đình gần khu công nghiệp, hay nhân viên ở nhà trẻ có giấy phép. Nghề trông giản dị nhưng gánh trách nhiệm rất lớn: trong tám, mười tiếng mỗi ngày, sự an toàn của một đứa trẻ nằm trọn trong tay người khác.
Nghề có từ khi cha mẹ rời nhà đi làm thuê
Ở xã hội nông nghiệp, trẻ nhỏ được ông bà, anh chị lớn trông khi người lớn ra đồng. Khi nhà máy mọc lên, cả cha lẫn mẹ đi làm theo ca, ông bà ở quê, câu hỏi "ai trông con" trở thành chuyện của cả xã hội.
- 1816: Robert Owen, chủ nhà máy dệt ở New Lanark, Scotland, mở trường cho con công nhân, nhận cả trẻ rất nhỏ, để cha mẹ đi làm và trẻ không bị bỏ mặc ngoài đường.
- 1844: ở Paris, Jean-Baptiste Firmin Marbeau mở nhà giữ trẻ (crèche) để trông con nhỏ của phụ nữ lao động. Mô hình crèche lan ra nhiều thành phố châu Âu.
- Thế kỷ 20: nhiều nước xây hệ thống nhà trẻ công, ban hành tiêu chuẩn về số trẻ trên mỗi người trông, diện tích, vệ sinh, đào tạo.
Ở Việt Nam, nhà trẻ và mẫu giáo công lập phát triển mạnh từ nửa sau thế kỷ 20. Gần đây, cùng với các khu công nghiệp lớn, rất nhiều nhóm trẻ nhỏ do người dân tự mở ở các khu nhà trọ để trông con công nhân, nhất là trẻ dưới ba tuổi mà trường công chưa nhận hết, hoặc những ca làm kéo dài tới tối.
Những kiểu người giữ trẻ
| Kiểu | Ở đâu | Điểm mạnh | Điều cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Bảo mẫu tại nhà | Nhà của gia đình trẻ | Một kèm một, theo nếp riêng của nhà | Làm việc một mình, ít người giám sát, dễ bị giao thêm việc nhà |
| Nhóm trẻ gia đình | Nhà người trông, vài đến hơn chục trẻ | Gần nơi ở, giờ linh hoạt theo ca | Phải đáp ứng điều kiện cấp phép, dễ quá tải khi nhận nhiều trẻ |
| Nhà trẻ, trường mầm non | Cơ sở có tổ chức | Có quy trình, có đồng nghiệp, có quản lý | Giờ cố định, phí khác nhau theo nơi |
| Người giữ trẻ theo giờ | Theo yêu cầu | Giải quyết lúc cha mẹ có việc đột xuất | Trẻ phải làm quen người lạ, cần giao kỹ thông tin |
Việc mở nhóm trẻ, lớp trông trẻ phải đáp ứng điều kiện của ngành giáo dục và chính quyền địa phương về cơ sở vật chất, số trẻ, người trông, an toàn. Quy định này đã thay đổi nhiều lần; người định mở nhóm trẻ hay cha mẹ định gửi con nên tra văn bản hiện hành và hỏi phòng phụ trách giáo dục của xã, phường nơi mình ở.
Một ngày làm việc nhìn từ bên trong
Người giữ trẻ giỏi biết rằng trẻ nhỏ cần sự lặp lại. Một ngày có nhịp rõ ràng giúp trẻ yên tâm, ít quấy khóc, và giúp người trông ít bị bất ngờ.
- Đón trẻ: hỏi cha mẹ đêm qua con ngủ thế nào, ăn sáng chưa, có sốt, có dùng thuốc gì không. Nhìn qua trẻ một lượt.
- Buổi sáng: chơi tự do, đọc truyện, đi dạo trong khu an toàn, ăn nhẹ.
- Bữa trưa: cho ăn đúng loại thức ăn hợp tuổi, cắt nhỏ, ngồi cạnh khi trẻ ăn. Không ép.
- Giấc trưa: chỗ ngủ thoáng, an toàn, người trông vẫn ở trong tầm nghe và tầm nhìn.
- Buổi chiều: vận động, rửa tay, ăn xế.
- Trả trẻ: giao tận tay người được cha mẹ uỷ quyền, kèm vài dòng ghi chép trong ngày.
Sổ giao ca với cha mẹ
Một cuốn sổ nhỏ hoặc tin nhắn ngắn mỗi ngày là công cụ quý nhất của nghề. Ghi trẻ ăn được bao nhiêu, ngủ mấy giờ, đi vệ sinh thế nào, có va chạm hay dấu hiệu gì lạ, hôm nay con thích gì. Khi có chuyện, sổ giao ca là bằng chứng cho cả hai bên. Khi không có chuyện, nó là cách cha mẹ thấy con mình được để tâm.
An toàn là phần không được nhân nhượng
Phần lớn tai nạn ở trẻ nhỏ xảy ra trong nhà, trong những giây người lớn quay đi. Người giữ trẻ cần nhìn không gian bằng mắt của một đứa trẻ biết bò, biết leo.
- Thuốc, hoá chất, dao kéo, túi ni lông, pin cúc áo, đồ vật nhỏ để ngoài tầm với.
- Xô chậu nước, bể nước, chum vại có nắp hoặc đổ đi. Trẻ nhỏ có thể đuối nước trong lượng nước rất ít.
- Cửa sổ, ban công, cầu thang có chắn. Không đặt ghế, tủ thấp cạnh cửa sổ.
- Ổ điện có nắp che, dây điện gọn.
- Không để trẻ một mình khi đang ăn, đang tắm.
- Biết số cấp cứu 115, địa chỉ cơ sở y tế gần nhất, số điện thoại của cha mẹ và người được uỷ quyền.
Người làm nghề nên học một khoá sơ cứu cho trẻ em có chứng chỉ, do cơ sở y tế hoặc tổ chức uy tín như Hội Chữ thập đỏ tổ chức, và học lại định kỳ. Khi trẻ sốt, nôn, khó thở, hay bị ngã đập đầu, hãy báo ngay cho cha mẹ và đưa trẻ đi khám hoặc gọi cấp cứu theo mức độ; người giữ trẻ không tự cho trẻ dùng thuốc nếu cha mẹ chưa dặn bằng văn bản.
Ranh giới, thoả thuận và sức khoẻ của người trông
Rất nhiều căng thẳng giữa cha mẹ và người giữ trẻ đến từ những điều không nói rõ từ đầu. Một bản thoả thuận đơn giản, kể cả viết tay, nên có:
- Giờ làm, giờ đón trả, cách tính khi cha mẹ đón muộn.
- Việc thuộc phạm vi: trông trẻ, nấu ăn cho trẻ, giặt đồ trẻ. Việc không thuộc: dọn cả nhà, nấu cho cả gia đình, nếu không thoả thuận thêm.
- Ai được đón trẻ, cách xác nhận khi có người lạ đến đón.
- Quy tắc về điện thoại, màn hình, đồ ăn vặt, giờ ngủ.
- Cách xử lý khi trẻ ốm, khi người trông ốm.
- Ngày nghỉ, cách báo nghỉ.
Trông trẻ nhỏ cả ngày rất mệt, nhất là khi làm một mình. Người trông kiệt sức thì dễ cáu, dễ lơ là. Một nhóm trẻ tốt luôn tính tới người dự phòng khi người trông ốm, giờ nghỉ ngắn trong ngày, và giới hạn số trẻ mà một người có thể theo dõi an toàn. Cha mẹ đón con đúng giờ cũng là một cách quan tâm tới người trông.
Camera, niềm tin và cách làm minh bạch
Sau những vụ bạo hành trẻ ở nhóm trẻ được báo chí đưa tin, nhiều cha mẹ đòi lắp camera, nhiều nhóm trẻ chủ động cho xem trực tuyến. Camera giúp phát hiện sai phạm, nhưng không thay được việc cha mẹ ghé thăm bất chợt, trò chuyện với người trông, để ý những thay đổi ở con như sợ hãi khi tới nơi gửi, có vết thương không giải thích được. Người giữ trẻ tử tế thường hoan nghênh sự minh bạch, vì nó bảo vệ cả họ trước những nghi ngờ vô cớ. Nếu nghi trẻ bị xâm hại hay bạo hành, có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111.
Người yểm trợ thầm lặng nhất của một gia đình đi làm
Đằng sau mỗi ca làm của một bà mẹ công nhân, một ông bố đi giao hàng, một cô y tá trực đêm, thường có một người đang trông con cho họ. Nghề giữ trẻ ít được nhắc tới, thu nhập thường không cao, nhưng nó giữ cho cả nền kinh tế vận hành. Nếu bạn đang gửi con, một lời cảm ơn, một lần đón đúng giờ, một tin nhắn báo trước khi đến muộn là những cách nhỏ để đáp lại. Nếu bạn đang làm nghề, hãy nhớ: học sơ cứu, ghi sổ giao ca, nói rõ thoả thuận, và đừng ngại nhờ người khác hỗ trợ khi quá sức.
Câu hỏi thường gặp
Mở nhóm trẻ tại nhà có cần giấy phép không?
Có. Nhóm trẻ, lớp mẫu giáo độc lập phải đáp ứng các điều kiện về cơ sở vật chất, số trẻ, người trông và an toàn theo quy định của ngành giáo dục, và được cấp phép theo thẩm quyền. Nên tra văn bản hiện hành và hỏi phòng phụ trách giáo dục của xã, phường nơi mình ở.
Nhà giữ trẻ đầu tiên ra đời ở đâu?
Nhà giữ trẻ kiểu crèche do Jean-Baptiste Firmin Marbeau mở ở Paris năm 1844 để trông con nhỏ của phụ nữ lao động thường được coi là một trong những mô hình đầu tiên. Trước đó, năm 1816, Robert Owen đã mở trường nhận cả trẻ rất nhỏ cho con công nhân ở New Lanark, Scotland.
Người giữ trẻ cần có những kỹ năng gì?
Cần biết giữ an toàn cho trẻ, chăm ăn ngủ vệ sinh theo tuổi, quan sát dấu hiệu bất thường, chơi và trò chuyện với trẻ, ghi chép giao ca với cha mẹ. Nên học một khoá sơ cứu trẻ em có chứng chỉ và học lại định kỳ.
Thoả thuận với bảo mẫu nên ghi những gì?
Nên ghi giờ làm, phạm vi công việc, người được đón trẻ, quy tắc về màn hình và đồ ăn, cách xử lý khi trẻ hoặc người trông ốm, ngày nghỉ và cách tính khi đón muộn. Thoả thuận rõ từ đầu giúp tránh hầu hết mâu thuẫn về sau.
Nghi trẻ bị bạo hành ở nơi gửi thì báo ở đâu?
Có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, hoặc báo công an và chính quyền xã, phường nơi xảy ra sự việc. Nếu trẻ bị thương, hãy đưa trẻ đi khám ngay.
