Đại uý Hastings: người bạn kể chuyện bên thám tử Poirot của Christie

Arthur Hastings là người bạn và người kể chuyện bên thám tử Hercule Poirot trong nhiều tác phẩm của Agatha Christie, xuất hiện từ cuốn tiểu thuyết đầu tay Vụ án bí ẩn ở Styles (in năm 1920). Ông là một quý ông Anh tử tế, thật thà, can đảm, nhưng hay đoán sai thủ phạm. Christie dựng Hastings theo khuôn Watson của Sherlock Holmes, rồi dần dần để ông vắng mặt, và chính sự vắng mặt ấy cho thấy người đồng hành quan trọng với một bộ truyện tới mức nào.

Hastings là ai

Trong Vụ án bí ẩn ở Styles, Hastings đang nghỉ dưỡng sức thì được người bạn cũ John Cavendish mời về điền trang Styles ở vùng quê Essex. Ở ngôi làng gần đó, ông tình cờ gặp lại Hercule Poirot, một cựu cảnh sát người Bỉ ông từng quen, đang sống nhờ cùng vài người đồng hương. Khi bà chủ điền trang chết vì trúng độc, Hastings mời Poirot vào cuộc. Từ đó, ông vừa là bạn, vừa là người chứng kiến, vừa là người kể lại.

Christie chưa bao giờ giấu chuyện mình học theo Conan Doyle. Trong tự truyện, bà kể rằng khi bắt tay viết truyện trinh thám đầu tiên, bà nghĩ thám tử cần một người bạn kể chuyện, như Holmes có Watson. Hastings sinh ra từ ý nghĩ ấy: một người đàn ông Anh điển hình của tầng lớp trung lưu, lịch sự, tin người, có chút lãng mạn, mang danh vị Đại uý.

Những tác phẩm có Hastings

Hastings không xuất hiện trong phần lớn truyện Poirot như nhiều người tưởng. Ông có mặt trong tám tiểu thuyết, cùng nhiều truyện ngắn, chủ yếu ở những năm đầu.

Tập truyện ngắn Poirot Investigates (1924) cũng do Hastings kể. Sau năm 1937, ông vắng mặt trong mọi tiểu thuyết Poirot cho tới Curtain.

Hastings làm gì cho Poirot

Người kể chuyện chân thật

Như Watson, Hastings là cửa sổ để người đọc nhìn Poirot. Ông thuật lại mọi thứ mình thấy, kể cả những manh mối quan trọng, nhưng không hiểu chúng. Người đọc có đủ dữ kiện để tự đoán, đúng tinh thần "chơi công bằng" mà truyện trinh thám thời ấy đề cao, vậy mà vẫn bất ngờ.

Người đoán sai có ích

Hastings gần như luôn nghi nhầm người. Christie dùng điều đó rất khéo: những phán đoán vội của Hastings thường trùng với phán đoán của chính người đọc, nên khi Poirot gạt đi, người đọc cũng bị gạt theo. Trong nhiều truyện, Poirot còn nói rằng chính những nhận xét ngây ngô của Hastings đã gợi cho ông hướng đúng, vì Hastings luôn nói ra điều hiển nhiên mà kẻ gian muốn mọi người tin.

Người giữ phần ấm áp

Poirot tự phụ, tỉ mỉ đến kỳ quặc, mê trật tự và "những tế bào chất xám nhỏ". Hastings là người duy nhất được trêu ông, cãi ông, và thường xuyên bị ông trêu lại, nhất là về thói dễ say mê những cô gái tóc màu nâu đỏ. Những trao đổi ấy làm Poirot thành một người bạn già đáng mến chứ không chỉ là một bộ óc.

Vì sao Christie gửi Hastings sang Argentina

Trong tự truyện, Christie kể rằng về sau bà thấy Hastings bắt đầu bó tay mình, nên đã cho ông cưới vợ và sang Argentina làm trang trại. Có thể đoán vài lý do:

• Góc nhìn bị giới hạn: người kể ngôi thứ nhất chỉ thuật được những gì ông thấy, nên Hastings phải có mặt ở mọi chỗ quan trọng, điều ngày càng gượng ép.
• Công thức dễ đoán: khi người đọc đã biết Hastings sẽ đoán sai, họ bắt đầu loại bỏ ngay người ông nghi, làm mất bất ngờ.
• Christie muốn thử cách kể khác: ngay trong The ABC Murders, bà xen các chương ngôi thứ ba ngoài lời Hastings. Về sau bà để những người khác làm "bạn của Poirot" theo từng truyện.

Curtain: người bạn trở về lần cuối

Christie viết Curtain từ những năm 1940, cất trong két, và chỉ cho in năm 1975, ít lâu trước khi bà mất. Đây là vụ án cuối cùng của Poirot, và bà chọn đưa Hastings trở lại làm người kể, ở đúng điền trang Styles nơi hai người bắt đầu. Hastings giờ đã goá vợ, có con gái lớn, còn Poirot đã già yếu. Không tiết lộ nhiều để giữ bất ngờ cho người chưa đọc, chỉ biết rằng cuốn sách khép lại bằng một bức thư Poirot để lại cho Hastings, và bức thư ấy cho thấy tình bạn nhiều thập kỷ quan trọng thế nào với vị thám tử kiêu hãnh.

Việc Christie chọn Hastings cho trang cuối, dù đã để ông vắng mặt khỏi bộ truyện rất lâu, nói lên điều cốt yếu: khi kết thúc một đời người, ta muốn có người bạn đầu tiên đứng đó.

Hastings trên màn ảnh

Loạt phim truyền hình Anh Agatha Christie's Poirot (1989–2013), trong đó Hugh Fraser đóng Hastings, đã làm điều ngược với Christie: đưa Hastings vào nhiều truyện mà nguyên tác không có ông. Cùng với thanh tra Japp và cô Lemon, Hastings tạo thành một kiểu "gia đình" quanh Poirot trong các mùa đầu. Vì vậy nhiều khán giả nhớ Hastings như người luôn có mặt, trong khi đọc sách thì ông vắng mặt ở phần lớn các vụ án. Đây là khác biệt đáng biết khi so sánh phim với nguyên tác.

Góc nhìn hôm nay: được vắng mặt mà vẫn được nhớ

Câu chuyện của Hastings có một bài học ít gặp về vai người hỗ trợ:

• Người đứng cạnh không phải đứng cạnh mãi. Hastings rời đi để sống đời mình ở Argentina. Một mối quan hệ hỗ trợ lành mạnh để cả hai bên có đời sống riêng.
• Sai một cách thành thật cũng là giúp. Trong một cuộc họp, người dám nói ra giả thuyết hiển nhiên, kể cả khi sai, giúp nhóm loại trừ nhanh hơn. Đừng ngại làm "Hastings" của phòng họp.
• Đúng lúc thì trở về. Hastings quay lại mỗi khi Poirot gặp vụ lớn, và có mặt ở vụ cuối cùng. Giữ liên lạc với người bạn cũ để còn đứng cạnh họ khi cần.

Người muốn đọc nên bắt đầu từ Vụ án bí ẩn ở Styles và để Curtain lại sau cùng. Đọc theo thứ tự ấy, ta sẽ thấy trọn vòng tình bạn bắt đầu và kết thúc ở cùng một điền trang.