Đội hậu cần Tour de France: xe đội, thợ máy, soigneur và túi musette

Phía sau mỗi đội đua ở Tour de France là một đội hậu cần đông hơn số tay đua nhiều lần: giám đốc thể thao ngồi xe đội, thợ máy, soigneur (người chăm sóc tay đua), đầu bếp, tài xế xe buýt và xe tải, bác sĩ, nhân viên điều phối. Trong ba tuần, họ chuyển cả đội từ khách sạn này sang khách sạn khác, chuẩn bị xe đạp mỗi sáng, đứng ở vùng tiếp tế để trao túi đồ ăn, và theo sát đoàn đua để thay bánh xe trong vài giây. Tay đua đạp, còn đội hậu cần lo mọi thứ khác.

Một đội đua ở Tour gồm những ai

Mỗi đội thường đưa tám tay đua vào Tour de France. Đi cùng họ là một "đoàn" nhân viên, số lượng khác nhau giữa các đội nhưng thường đông gấp mấy lần số tay đua. Các vai chính:

Bài viết này chỉ nói về những người không đạp xe. Vai trò của các tay đua trong đội, như trưởng nhóm hay người phục vụ đồng đội, là một chủ đề riêng.

Một ngày của đội hậu cần

Buổi sáng

Thợ máy dậy sớm hơn tay đua. Họ kiểm tra từng chiếc xe, bơm lốp theo áp suất phù hợp với mặt đường hôm đó, gắn số đua, đổi bộ bánh nếu là chặng núi hay chặng đồng bằng. Soigneur chuẩn bị bình nước, đồ ăn mang theo, gói túi tiếp tế. Đầu bếp phục vụ bữa sáng nhiều tinh bột cho tay đua.

Trước giờ xuất phát

Xe buýt đội đưa tay đua tới khu xuất phát. Xe buýt hiện đại của các đội giống một căn phòng di động: có ghế ngồi, chỗ thay đồ, phòng tắm, máy giặt, bếp nhỏ, chỗ họp. Tay đua khởi động, họp chiến thuật, rồi ra vạch.

Trong chặng đua

Xe đội bám theo đoàn đua, trên nóc gắn sẵn mấy chiếc xe đạp dự phòng, trong cốp có bánh xe, bình nước, áo mưa, đồ ăn. Thứ tự các xe đội trong đoàn xe đi sau được xếp theo thứ hạng của tay đua tốt nhất mỗi đội trong bảng tổng sắp, nên đội đứng cao có xe ở gần đoàn đua hơn.

Trong khi đó, một số soigneur đã lái xe đi đường tắt tới vùng tiếp tế giữa chặng, và một nhóm khác đi thẳng tới vạch đích để chờ. Xe tải và xe buýt đội cũng đi đường riêng tới khách sạn tối hôm đó.

Sau vạch đích

Soigneur đón tay đua ngay sau vạch, đưa nước uống, đồ phục hồi, khăn, áo ấm, rồi dẫn về xe buýt. Tay đua tắm, thay đồ trên xe trong lúc xe chạy về khách sạn. Ở khách sạn, soigneur xoa bóp, thợ máy rửa xe và sửa những gì hỏng trong ngày, đầu bếp nấu bữa tối. Phòng giặt chạy tới khuya để sáng mai cả đội có đồ sạch.

Ngày hôm sau, mọi thứ lặp lại ở một thành phố khác. Ba tuần như vậy, chỉ có hai ngày nghỉ, mà ngày nghỉ của tay đua vẫn là ngày làm việc của đội hậu cần.

Vùng tiếp tế và túi musette

Ở mỗi chặng, ban tổ chức chỉ định một hoặc vài vùng tiếp tế (zone de ravitaillement). Soigneur đứng bên đường, mặc áo đội để tay đua nhận ra, giơ những chiếc túi vải nhỏ có quai dài gọi là musette. Tay đua đang chạy với tốc độ không nhỏ sẽ đưa tay luồn vào quai, kéo túi lên vai, rồi lấy đồ ra và bỏ túi lại.

Trong musette thường có bình nước, đồ uống năng lượng, bánh nhỏ, gel, đôi khi có bánh mì kẹp nhỏ hay bánh gạo do đầu bếp đội làm. Trao túi đúng tay, đúng lúc, giữa một đoàn đông người lao tới, là một kỹ năng thật. Đứng sai chỗ hay giơ túi sai cách có thể gây ngã.

Ngoài vùng tiếp tế, tay đua còn lấy nước từ xe đội. Thường một tay đua làm nhiệm vụ lùi về xe đội, nhận nhiều bình nước nhét vào áo rồi đạp lên chia cho đồng đội. Luật hiện nay của Liên đoàn Xe đạp Quốc tế cũng quy định những vùng được phép vứt bình và rác, để không xả rác bừa ra hai bên đường.

Thay bánh, thay xe và hỗ trợ trung lập

Khi một tay đua thủng lốp, tay đua giơ tay báo, giám đốc thể thao được gọi qua bộ đàm, xe đội tiến lên, thợ máy nhảy xuống thay bánh trong vài giây rồi đẩy tay đua đi. Thay cả xe cũng nhanh tương tự, với chiếc xe dự phòng đã chỉnh sẵn theo số đo của từng người.

Khi xe đội ở quá xa, ví dụ lúc có nhóm bứt phá phía trước, tay đua có thể nhận trợ giúp từ xe hỗ trợ trung lập do ban tổ chức bố trí. Trong nhiều thập niên, những chiếc xe màu vàng của hãng Mavic gắn liền với dịch vụ này ở Tour de France; về sau vai trò này được chuyển cho đơn vị khác. Xe trung lập giúp bất kỳ tay đua nào, không phân biệt đội. Ở những đoạn đường núi chật, có cả xe máy chở bánh xe dự phòng.

Di chuyển cả một đội qua nước Pháp

Tour de France không phải một sân vận động cố định. Mỗi ngày xuất phát và về đích ở hai nơi khác nhau, có khi cách nhau xa. Đội hậu cần phải lên lộ trình xe tải, xe buýt, xe nhân viên sao cho tới khách sạn trước tay đua, mà vẫn có người ở đích, ở vùng tiếp tế, trong đoàn xe đội. Có những năm Tour xuất phát ở nước ngoài, cả đội phải chuyển sang Pháp bằng máy bay hoặc phà sau vài chặng đầu.

Ban tổ chức phân khách sạn cho các đội. Đội hậu cần phải làm việc với chỗ ở có sẵn, có khi là khách sạn nhỏ, bếp hạn chế. Nhiều đội vì thế mang theo đầu bếp và xe bếp riêng để kiểm soát chất lượng bữa ăn và vệ sinh thực phẩm.

Đoàn xe quảng cáo và hậu cần của chính ban tổ chức

Từ thập niên 1930, Tour de France có đoàn xe quảng cáo đi trước đoàn đua, phát quà cho khán giả hai bên đường. Ngoài ra là hàng trăm xe của ban tổ chức, trọng tài, cảnh sát, y tế, truyền hình, báo chí. Mỗi chặng giống như cả một thị trấn di động dựng lên ở vạch đích rồi tháo đi trong vài giờ. Đây là một bài học hậu cần ở quy mô khác, nhưng tinh thần giống nhau: mọi thứ phải sẵn sàng trước khi người chính xuất hiện.

Bài học từ đội hậu cần Tour

• Người chính chỉ nên lo việc chính: tay đua không tự rửa xe, không tự đặt phòng. Trong một nhóm, ai đang gánh việc khó nhất nên được giải phóng khỏi việc vặt.
• Chuẩn bị cho từng ngày khác nhau: chặng núi và chặng phẳng cần xe, bánh, đồ ăn khác nhau. Hỗ trợ tốt là hỗ trợ đúng hoàn cảnh.
• Nhanh mà không ẩu: thay bánh trong vài giây là kết quả của tập luyện và chuẩn bị, không phải vội vàng.
• Đứng đúng chỗ: soigneur ở vùng tiếp tế phải ở nơi tay đua thấy và lấy được. Hỗ trợ đặt sai chỗ là hỗ trợ không dùng được.
• Ngày nghỉ của người này là ngày làm của người kia: nhớ cảm ơn những người làm việc khi mình được nghỉ.

Muốn xem đội hậu cần làm việc, có thể xem các phim tài liệu hậu trường về các đội đua xe đạp chuyên nghiệp, hoặc đứng ở vùng tiếp tế của một giải đua xe đạp trong nước. Các giải đua xe đạp ở Việt Nam cũng có xe đội, thợ máy và vùng tiếp nước, chỉ ở quy mô nhỏ hơn.