Trư Bát Giới và Sa Tăng là hai đồ đệ đi cùng Đường Tăng và Tôn Ngộ Không sang Tây Thiên thỉnh kinh trong Tây du ký. Bát Giới là vị nguyên soái thuỷ quân trên trời bị đày xuống trần, tham ăn, ham sắc, lười nhác nhưng khoẻ và giỏi đánh dưới nước. Sa Tăng là vị tướng cuốn rèm bị phạt vì làm vỡ chén lưu ly, ít nói, chăm chỉ, chuyên giữ hành lý và giữ hoà khí. Không ai trong hai người là nhân vật chính, nhưng thiếu họ thì đoàn thỉnh kinh không đi nổi tới cuối đường.
Lai lịch hai người đồ đệ
Bộ Tây du ký 100 hồi được in lần đầu năm 1592 ở Nam Kinh. Tác giả thường được ghi là Ngô Thừa Ân, nhưng đây là ý kiến các học giả thế kỷ 20 đưa ra dựa trên địa chí, và đến nay vẫn còn tranh luận. Dù ai viết, cách tác giả dựng hai đồ đệ phụ đều rất có chủ ý: mỗi người đều là quan trời phạm lỗi, bị đày, sống tội lỗi ở trần gian, rồi được Quan Âm hứa cho chuộc tội bằng việc hộ tống người đi lấy kinh.
Trư Bát Giới
Bát Giới vốn là Thiên Bồng nguyên soái, coi thuỷ quân ở sông Ngân Hà. Trong một bữa tiệc, ông say rượu rồi trêu ghẹo Hằng Nga, bị Ngọc Hoàng đánh đòn và đày xuống trần. Đầu thai nhầm vào bụng lợn nái, ông mang mặt lợn. Ông lập hang ở núi Phúc Lăng, ăn thịt người, rồi được Quan Âm đặt pháp danh Trư Ngộ Năng. Sau đó ông lại vào làm rể nhà họ Cao ở Cao lão trang, làm lụng giỏi nhưng ăn rất khoẻ và doạ cả làng. Tôn Ngộ Không thu phục ông ở các hồi 18 và 19. Đường Tăng đặt thêm tên Bát Giới, nghĩa là giữ tám điều răn, phần nhiều là kiêng thức ăn mặn và cay nồng, một cái tên mỉa mai cho người mê ăn nhất đoàn.
Sa Tăng
Sa Tăng vốn là Quyển Liêm đại tướng, vị tướng hầu cạnh ngai vua trời. Ở hội bàn đào, ông lỡ tay đánh vỡ chén lưu ly, bị đánh đòn và đày xuống sông Lưu Sa. Hình phạt của ông khắc nghiệt hơn: cứ bảy ngày lại có phi kiếm bay tới đâm vào sườn. Đói và đau, ông ăn thịt người qua sông. Ông đeo quanh cổ chín chiếc đầu lâu của những người đi lấy kinh trước đó, vì chúng nổi trên mặt nước không chìm. Quan Âm đặt cho ông pháp danh Sa Ngộ Tĩnh. Ông gia nhập đoàn ở hồi 22, và chính chín đầu lâu ấy, kết với chiếc hồ lô, thành chiếc bè đưa thầy trò qua sông.
Mỗi người một việc trong đoàn thỉnh kinh
Đoàn thỉnh kinh thường được đọc như một bức tranh về một con người: Đường Tăng là lòng thành, Ngộ Không là trí óc linh hoạt, Bát Giới là ham muốn thân xác, Sa Tăng là sự bền bỉ, Bạch Long Mã là ý chí chở cả đoàn đi. Cách đọc ẩn dụ này có từ thời Minh – Thanh, khi các nhà bình luận chú giải sách theo tinh thần Đạo giáo và Phật giáo. Nó không phải cách đọc duy nhất, nhưng giải thích được vì sao mỗi đồ đệ có tính cách rõ đến thế.
| Thành viên | Vũ khí | Việc thường làm | Danh hiệu cuối truyện |
|---|---|---|---|
| Tôn Ngộ Không | Gậy Như Ý | Dò đường, đánh yêu, đi cầu cứu | Đấu Chiến Thắng Phật |
| Trư Bát Giới | Đinh ba chín răng | Gánh đồ, mở đường, đánh dưới nước | Tịnh Đàn Sứ Giả |
| Sa Tăng | Bảo trượng hàng yêu | Giữ hành lý, trông thầy, hoà giải | Kim Thân La Hán |
| Bạch Long Mã | (hoá ngựa) | Chở Đường Tăng | Bát Bộ Thiên Long |
Bát Giới: người đồng hành có nhiều tật nhất
Bát Giới là nguồn tiếng cười lớn của truyện. Gặp nạn là ông đòi chia hành lý giải tán, người về Cao lão trang, người về Hoa Quả Sơn. Gặp mỹ nữ là ông lóng ngóng, và không ít lần mỹ nữ đó là yêu tinh. Ông hay than gánh nặng, hay ngủ gật khi được sai đi tuần, rồi bịa chuyện núi đá để báo cáo. Ông ghen với Ngộ Không và thích xúi thầy niệm chú.
Nhưng ông không vô dụng. Từng là nguyên soái thuỷ quân, ông đánh dưới nước giỏi hơn Ngộ Không, nên các trận dưới sông, dưới đầm thường đến lượt ông. Ở trận sông Lưu Sa, chính Bát Giới xuống nước giao chiến với Sa Tăng. Ông khoẻ, chịu được việc nặng, dùng đinh ba cào phá cả gai góc chắn lối như ở đoạn núi gai Kinh Cức.
Và quan trọng hơn: ông biết quay lại. Ở hồi 27, chính lời ton hót của Bát Giới góp phần khiến Đường Tăng đuổi Ngộ Không sau vụ Bạch Cốt Tinh. Ít hồi sau, khi thầy bị yêu quái Hoàng Bào hại và Sa Tăng bị bắt, Bát Giới đã phải tự mình lên Hoa Quả Sơn mời Ngộ Không về, dùng lời khích tướng để "Hầu vương" chịu xuống núi. Một người đồng hành có lỗi, nhận ra lỗi, và đi sửa: đó là phần đáng quý ít được nhắc của Bát Giới.
Sa Tăng: người đồng hành ít lời nhất
Sa Tăng thường bị coi là nhạt. Ông ít thoại, hiếm khi được tả trận đánh riêng, ít khi tạo ra tình tiết. Nhưng nhìn kỹ, ông là người giữ đoàn khỏi tan.
- Giữ thầy: khi Ngộ Không và Bát Giới đi đánh yêu, Sa Tăng thường ở lại trông Đường Tăng và hành lý. Vai này ít vinh quang nhưng là chốt cuối cùng.
- Hoà giải: khi hai sư huynh cãi nhau, ông là người nói lời can, nhắc rằng mục đích chung là đưa thầy tới Tây Thiên.
- Trung thành khi thử thách thật: trong vụ Chân Giả Mỹ Hầu Vương (khoảng hồi 56 đến 58), con khỉ giả đánh Đường Tăng rồi cướp hành lý. Sa Tăng một mình lên Hoa Quả Sơn đòi lại, gặp cả một đoàn thỉnh kinh giả, rồi tới Nam Hải tố cáo với Quan Âm. Ông không theo ai chỉ vì người đó trông giống sư huynh.
Khán giả xem phim hay đùa rằng câu thoại quen nhất của Sa Tăng là báo tin sư phụ lại bị yêu quái bắt. Câu đùa ấy chính xác ở một điểm: ông là người luôn có mặt cạnh thầy tới khoảnh khắc cuối, để biết chuyện gì đã xảy ra.
Nguyên tác khác phim thế nào
Ở Việt Nam, nhiều người biết Tây du ký qua bộ phim truyền hình Trung Quốc năm 1986. Phim giữ khá sát nguyên tác về tính cách hai đồ đệ, nhưng lược bớt và đổi một số chỗ:
- Quá khứ ăn thịt người của Bát Giới và Sa Tăng được làm nhẹ đi; chi tiết chín đầu lâu ít khi được nhấn mạnh.
- Hình ảnh Sa Tăng gánh hành lý rất quen trên phim, trong khi ở nguyên tác Bát Giới cũng gánh đồ không ít và than vãn suốt về chuyện đó.
- Vũ khí của Sa Tăng trong nhiều tranh vẽ, phim ảnh là cây xẻng hình trăng khuyết. Nguyên tác gọi đó là bảo trượng hàng yêu, một cây gậy quý, không tả hình trăng khuyết.
Muốn đọc nguyên tác bằng tiếng Việt, có thể tìm các bản dịch đủ 100 hồi đã in ở Việt Nam. Nên đọc liền các hồi 18–22 để thấy hai đồ đệ nhập đoàn, rồi các hồi 27–31 và 56–58 để thấy họ thật sự là ai khi đoàn gặp nạn.
Góc nhìn hôm nay: một đội cần cả Bát Giới lẫn Sa Tăng
Đoàn thỉnh kinh giống một nhóm làm việc thật: có người tài nhưng nóng, có người khoẻ nhưng lười, có người trầm lặng ít ai để ý. Hai đồ đệ phụ gợi vài điều:
- Người có tật vẫn có chỗ. Bát Giới làm hỏng nhiều việc nhưng có thế mạnh riêng. Đội tốt biết giao cho mỗi người đúng trận của họ, như giao trận dưới nước cho Bát Giới.
- Biết nhận lỗi và đi đón người về. Chuyến lên Hoa Quả Sơn của Bát Giới là bài học cho bất cứ ai lỡ lời làm đồng đội rời nhóm.
- Đừng xem thường người ít nói. Sa Tăng không có những trận đánh lừng lẫy, nhưng ông giữ đồ, giữ thầy, giữ cho hai người kia khỏi đánh nhau. Trong mọi tập thể đều có một "Sa Tăng" như vậy, và họ xứng đáng được cảm ơn thành tiếng.
- Ai cũng đến đích cùng nhau. Cuối truyện, cả năm thầy trò đều được phong. Danh hiệu khác nhau, nhưng không ai bị bỏ lại.
Câu hỏi thường gặp
Trư Bát Giới kiếp trước là ai?
Trư Bát Giới vốn là Thiên Bồng nguyên soái coi thuỷ quân sông Ngân Hà. Vì say rượu trêu ghẹo Hằng Nga, ông bị đày xuống trần và đầu thai nhầm vào bụng lợn nên mang mặt lợn.
Vì sao Sa Tăng bị đày xuống sông Lưu Sa?
Sa Tăng vốn là Quyển Liêm đại tướng, làm vỡ chén lưu ly ở hội bàn đào nên bị đánh đòn và đày xuống sông Lưu Sa. Mỗi bảy ngày ông còn bị phi kiếm đâm vào sườn, cho tới khi được Quan Âm độ hoá.
Bát Giới và Sa Tăng gia nhập đoàn thỉnh kinh ở hồi nào?
Bát Giới bị Tôn Ngộ Không thu phục ở Cao lão trang trong hồi 18 và 19. Sa Tăng nhập đoàn ở sông Lưu Sa trong hồi 22.
Cuối Tây du ký, Bát Giới và Sa Tăng được phong gì?
Bát Giới được phong Tịnh Đàn Sứ Giả, chức lo dọn dẹp lễ vật trên đàn tế, hợp với cái bụng to của ông. Sa Tăng được phong Kim Thân La Hán.
Vũ khí của Sa Tăng là gì?
Nguyên tác gọi vũ khí của Sa Tăng là bảo trượng hàng yêu, một cây gậy quý. Hình ảnh cây xẻng trăng khuyết quen thuộc là do tranh vẽ và phim ảnh về sau.
