The Wrecking Crew: nhạc công phòng thu đứng sau nhạc pop Mỹ thập niên 1960

The Wrecking Crew là cái tên người ta dùng để gọi một nhóm nhạc công phòng thu ở Los Angeles, những người chơi đàn, đánh trống, thổi kèn trên hàng trăm bản thu ăn khách của nhạc pop Mỹ thập niên 1960 và đầu thập niên 1970. Họ không phải một ban nhạc có hợp đồng hay tên trên bìa đĩa. Họ là một mạng lưới tay nghề cao, được nhà sản xuất gọi tới từng ca thu ba tiếng, chơi xong rồi đi sang phòng thu khác, và phần lớn người nghe chưa bao giờ biết mặt.

The Wrecking Crew là ai

Nói gọn, đó là những nhạc công "đi thu thuê" giỏi nhất của Los Angeles trong khoảng mười lăm năm, khi thành phố này cùng New York và Nashville là ba trung tâm thu âm lớn của Mỹ. Đội hình không cố định. Có buổi chỉ năm người, có buổi hơn hai chục người với cả dàn dây, kèn đồng, bộ gõ. Ai được gọi phụ thuộc vào nhà sản xuất, người phối khí và lịch của chính nhạc công.

Những cái tên hay được nhắc nhất:

• Hal Blaine – tay trống, có lẽ là người được nhắc tới nhiều nhất. Đoạn trống mở đầu của "Be My Baby" (The Ronettes, 1963) thường được gán cho ông.
• Earl Palmer – tay trống từng làm nên tiếng trống của rhythm and blues ở New Orleans trước khi chuyển sang Los Angeles.
• Carol Kaye – một trong số rất ít phụ nữ trong giới, chơi guitar rồi chuyển sang bass điện và trở thành một trong những tay bass được thuê nhiều nhất thành phố.
• Tommy Tedesco – tay guitar đọc nốt cực nhanh, chơi được đủ loại đàn dây gảy, xuất hiện trong vô số bản thu và nhạc phim, nhạc truyền hình.
• Glen Campbell và Leon Russell – trước khi thành ngôi sao riêng, cả hai đều kiếm sống bằng nghề chơi thuê trong phòng thu.
• Larry Knechtel – chơi phím và bass; tiếng piano trong "Bridge over Troubled Water" (Simon & Garfunkel, 1970) là của ông.
• Cùng nhiều người khác: Don Randi (piano), Plas Johnson (saxophone), Joe Osborn (bass), Bill Pitman và Al Casey (guitar).

Cái tên từ đâu ra

Chính cái tên cũng là chuyện còn bàn. Hal Blaine phổ biến nó trong hồi ký xuất bản năm 1990, và kể rằng lớp nhạc công đàn anh mặc vest, chơi nhạc khiêu vũ từng chê đám trẻ mặc quần jean này sẽ "phá nát" nghề. Một số người cùng thời, trong đó có Carol Kaye, nói rằng hồi ấy không ai gọi nhau như vậy và họ chỉ tự coi mình là nhạc công phòng thu. Vì thế "The Wrecking Crew" nên hiểu là cái tên đặt sau, để gom một thế hệ, chứ không phải tên một tổ chức.

Họ đã chơi trên những bản thu nào

Danh sách dài tới mức khó liệt kê. Một vài trường hợp đã được ghi chép kỹ:

Cần nói rõ: con số chính xác ai chơi bài nào thường khó kiểm. Hồ sơ của nghiệp đoàn nhạc công ghi lại các ca thu, nhưng không phải lúc nào cũng đầy đủ, và trí nhớ của người trong cuộc sau vài chục năm có khi lệch nhau. Có những bài mà hai nhạc công khác nhau cùng nhớ là mình chơi. Người nghiêm túc nên coi các danh sách "đã chơi trên bao nhiêu bài quán quân" là ước lượng, không phải sổ sách.

Một ca thu ba tiếng diễn ra thế nào

Nghề này có nhịp riêng. Ở Mỹ thời đó, nhạc công phòng thu thuộc nghiệp đoàn (ở Los Angeles là chi nhánh Local 47 của Liên đoàn Nhạc sĩ Mỹ), làm việc theo ca, thường là ba tiếng, được trả theo mức tối thiểu của nghiệp đoàn. Người được săn đón có thể đòi gấp đôi, gấp ba mức đó.

1. Nhận lịch. Một nhạc công giỏi có thể chạy hai, ba ca trong một ngày, ở các phòng thu khác nhau. Nhận lịch qua dịch vụ trực điện thoại là chuyện thường.
2. Đọc bản nhạc tại chỗ. Nhiều khi nhạc công chỉ thấy bản phối lúc ngồi xuống. Có bài viết đầy đủ nốt, có bài chỉ có ký hiệu hợp âm và vài câu dặn.
3. Góp ý tưởng. Đây là phần ít người biết. Rất nhiều đoạn dạo, câu bass, kiểu trống mà người nghe nhớ thuộc lòng là do nhạc công tự nghĩ ra trong phòng, trên nền hợp âm có sẵn. Họ không được ghi công sáng tác cho những ý đó.
4. Thu nhanh, thu đúng. Giờ phòng thu đắt. Người được gọi lại là người chơi chuẩn từ lần thứ nhất hoặc thứ hai, không làm hỏng lượt thu của cả nhóm.

Tommy Tedesco từng viết một chuyên mục cho tạp chí Guitar Player, kể chuyện từng ca thu của mình: được gọi làm gì, gặp bản nhạc khó ra sao, xử lý thế nào. Đọc lại, người ta thấy nghề phòng thu cần ba thứ cùng lúc: tay chắc, mắt đọc nhanh, và đầu óc đủ khiêm tốn để phục vụ bài hát chứ không phô diễn.

Vì sao họ đứng sau mà không ai biết tên

Có mấy lý do chồng lên nhau.

Thứ nhất, cách làm của ngành đĩa hát lúc ấy. Bìa đĩa pop thập niên 1960 thường không ghi tên nhạc công phòng thu. Hãng đĩa bán hình ảnh một ban nhạc trẻ, và nói ra rằng phần đàn do người khác chơi là làm hỏng hình ảnh ấy.

Thứ hai, thời gian. Một ban nhạc đang đi diễn liên tục không có nhiều ngày ở phòng thu. Nhà sản xuất muốn ra đĩa đúng hạn thì gọi người quen việc.

Thứ ba, chính nhạc công cũng chấp nhận. Họ được trả công tốt, có việc đều, về nhà buổi tối. Nhiều người kể rằng họ coi đó là một nghề, như thợ lành nghề, chứ không phải con đường thành ngôi sao.

Chuyện này không phải bí mật xấu xa. Nó là cách sản xuất phổ biến ở mọi trung tâm thu âm thời đó: Motown ở Detroit có ban nhạc nhà riêng, Nashville có nhóm nhạc công phòng thu riêng, Muscle Shoals ở Alabama cũng vậy.

Thời hoàng kim kết thúc ra sao

Từ cuối thập niên 1960, mọi thứ đổi dần. Nhiều ban nhạc rock muốn tự chơi trên đĩa của mình và coi đó là chuyện danh dự. Kỹ thuật thu nhiều rãnh cho phép ban nhạc thu từng phần, sửa từng chỗ, không còn cần nhóm người đọc nốt nhanh để thu một lượt cho xong. Phong cách nhạc cũng đổi. Sang thập niên 1970 và 1980, máy trống và nhạc cụ điện tử lấy thêm một phần việc.

Những người trong nhóm rẽ theo nhiều hướng. Một số chuyển sang nhạc phim, nhạc truyền hình, nơi vẫn cần người đọc nốt giỏi. Một số đi dạy. Carol Kaye viết sách dạy bass. Glen Campbell và Leon Russell thành ca sĩ, nhạc sĩ có tên tuổi riêng.

Được ghi nhận muộn

Sự ghi nhận đến muộn, phần lớn vài chục năm sau:

• Năm 2000: Hal Blaine và Earl Palmer được đưa vào Đại sảnh Danh vọng Rock and Roll ở hạng mục dành cho nhạc công đệm.
• Năm 2007: Đại sảnh Danh vọng Nhạc công (Musicians Hall of Fame) ở Nashville vinh danh The Wrecking Crew như một nhóm.
• Phim tài liệu The Wrecking Crew: do Denny Tedesco, con trai Tommy Tedesco, thực hiện. Phim chiếu ở các liên hoan từ năm 2008 nhưng phải tới năm 2015 mới phát hành rộng, phần lớn thời gian chờ là để xin quyền dùng các bản nhạc.

Việc ghi tên nhạc công trên bìa đĩa và trên các nền tảng nghe nhạc ngày nay phổ biến hơn nhiều, một phần nhờ những câu chuyện như thế này khiến người nghe tò mò "ai thật sự chơi đoạn đó".

Góc nhìn hôm nay: học gì từ những người đứng sau

Câu chuyện của The Wrecking Crew không chỉ dành cho người chơi nhạc. Nó cho thấy chân dung một người yểm trợ giỏi, áp dụng được ở nhiều chỗ:

• Phục vụ bài hát, không phục vụ cái tôi. Một câu bass hay là câu làm bài hát hay hơn, không phải câu nhiều nốt nhất. Ở chỗ làm cũng vậy: phần việc của mình tốt khi nó làm sản phẩm chung tốt hơn.
• Chuẩn bị để đúng ngay lần đầu. Người được gọi lại là người không làm tốn giờ của cả nhóm.
• Góp ý tưởng mà không đòi công. Nhưng cũng đừng quên ghi nhận người khác. Nếu bạn là người dẫn dắt, hãy nói tên người đã nghĩ ra "đoạn dạo" trong dự án của mình.
• Linh hoạt. Tommy Tedesco chơi được đủ loại đàn dây; người làm hậu trường giỏi thường biết nhiều việc để đỡ được chỗ trống.

Muốn tìm hiểu thêm, có thể xem phim tài liệu The Wrecking Crew, đọc phần ghi công chi tiết trong các bản tái phát hành của Pet Sounds, và nghe lại các đĩa đơn của Phil Spector với tai chú ý vào lớp nhạc phía sau giọng hát. Nghe kỹ một lúc, bạn sẽ bắt đầu nhận ra những thói quen chơi đàn lặp lại ở các bài tưởng chẳng liên quan gì tới nhau.