Muscle Shoals và the Swampers: ban nhạc phòng thu ở thị trấn nhỏ Alabama

Muscle Shoals là một thị trấn nhỏ bên sông Tennessee ở tây bắc bang Alabama, nhưng trong giới làm nhạc, cái tên này gắn với hai phòng thu và một nhóm nhạc công phòng thu được gọi là "the Swampers". Từ giữa thập niên 1960, những người chơi đàn ở đây đã thu phần đệm cho Aretha Franklin, Wilson Pickett, The Rolling Stones, Paul Simon và rất nhiều nghệ sĩ khác. Câu chuyện của họ cho thấy một nhóm người đứng sau có thể đưa một nơi xa xôi lên bản đồ âm nhạc thế giới.

Một thị trấn nhỏ, hai phòng thu lớn

Khi người ta nói "Muscle Shoals" trong âm nhạc, họ thường nói chung cho cả vùng bốn thị trấn sát nhau: Muscle Shoals, Sheffield, Florence và Tuscumbia. Hai địa chỉ quan trọng nhất là:

• FAME Studios – do Rick Hall dựng, đặt ở Muscle Shoals từ đầu thập niên 1960. FAME là viết tắt của Florence Alabama Music Enterprises, gợi lại nơi khởi đầu của nhóm sáng lập.
• Muscle Shoals Sound Studio – mở năm 1969 tại số 3614 Jackson Highway ở Sheffield, do chính bốn nhạc công phòng thu rời FAME ra lập.

Hai phòng thu cách nhau không xa, cùng một vùng nông thôn, không có ngành giải trí lớn nào bao quanh. Thứ khiến các ngôi sao tìm tới là những người chơi đàn trong phòng.

Ai là "the Swampers"

Biệt danh "Swampers" thường được dùng cho bốn người lập Muscle Shoals Sound Studio:

Trước đó, ở FAME còn có những lứa nhạc công phòng thu khác, trong đó có người chơi organ Spooner Oldham, tay guitar và nhạc sĩ Dan Penn, tay bass Tommy Cogbill. Nhiều người trong số họ vừa chơi đàn vừa viết bài. Theo nhiều lời kể, cái biệt danh "Swampers" xuất phát từ nhà sản xuất Denny Cordell, người thấy tiếng nhạc của họ có chất "đầm lầy" miền Nam. Bài "Sweet Home Alabama" (Lynyrd Skynyrd, 1974) nhắc tới họ bằng chính biệt danh ấy, giúp cái tên đi xa hơn cả các bìa đĩa.

Những bản thu ra đời ở Muscle Shoals

Danh sách dài. Dưới đây là những trường hợp được ghi chép rõ, xếp theo thời gian:

• 1966: Wilson Pickett thu ở FAME, trong đó có "Land of 1000 Dances" và "Mustang Sally".
• 1967: Aretha Franklin thu "I Never Loved a Man (The Way I Love You)" ở FAME. Đây là bước ngoặt trong sự nghiệp của bà sau khi chuyển sang hãng Atlantic.
• 1968–1969: Wilson Pickett thu bản "Hey Jude" ở FAME, với Duane Allman chơi guitar, khi đó anh còn là nhạc công phòng thu trẻ ở vùng này.
• Tháng 12/1969: The Rolling Stones ghé Muscle Shoals Sound Studio vài ngày giữa chuyến lưu diễn Mỹ và thu "Brown Sugar", "Wild Horses".
• 1972: The Staple Singers thu "I'll Take You There" với nhóm nhạc công ở Muscle Shoals Sound.
• 1973: Paul Simon thu một phần album There Goes Rhymin' Simon, trong đó có "Kodachrome".
• 1978: Bob Seger thu "Old Time Rock and Roll" tại đây.

Ngoài ra còn rất nhiều nghệ sĩ khác ghé qua, từ nhạc soul tới country, rock. Ai chơi bài nào cụ thể thì nên tra phần ghi công trong các bản tái phát hành, vì đội hình phòng thu mỗi buổi một khác.

Cái "chất" Muscle Shoals đến từ đâu

Người ta hay dùng chữ "groove" để nói về tiếng nhạc của nhóm này: nhịp chắc mà thả lỏng, ít nốt, chừa chỗ cho giọng hát. Mấy yếu tố được nhắc nhiều:

Chơi cùng nhau rất lâu

Bốn người chơi với nhau qua hàng trăm ca thu, thuộc thói quen của nhau tới mức chỉ cần nhìn tay là biết người kia sắp đổi. Thứ ăn ý ấy không mua được bằng tiền thuê một buổi.

Phối "tại chỗ"

Phần lớn bài không có bản phối viết sẵn đầy đủ. Ca sĩ hát thử, nhóm nghe, rồi cùng dựng phần đệm ngay trong phòng, thử, bỏ, thử lại. Kiểu làm việc này gọi là "head arrangement", phối trong đầu. Nó cần người chơi nghe nhau nhiều hơn là đọc nốt.

Phục vụ ca sĩ

Các bản thu nổi tiếng ở đây đều để giọng hát nổi lên trên. Đàn không chen vào lúc ca sĩ đang lấy hơi, trống không chơi thêm khi không cần. Đó là nghệ thuật của người đệm: biết lúc nào im.

Câu chuyện về màu da

Có một chi tiết được kể đi kể lại: nhóm Swampers đều là người da trắng, trong khi phần lớn bài họ chơi là nhạc soul của nghệ sĩ da màu, ở bang Alabama thập niên 1960, giữa lúc nước Mỹ còn đầy căng thẳng sắc tộc. Theo nhiều lời kể trong phim tài liệu và hồi ký, không ít nghệ sĩ khi nghe đĩa đã đinh ninh đây là một ban nhạc da màu, và ngạc nhiên khi tới phòng thu.

Chi tiết ấy hay được dùng để nói rằng trong phòng thu, thứ người ta quan tâm là người kia có nghe được mình không, có chơi đúng ý bài không. Nhưng cũng nên nhớ: đây là câu chuyện kể lại, phòng thu không đứng ngoài xã hội, và những người làm việc ở đó đã phải đi qua một thời rất khó khăn ở bên ngoài cánh cửa.

Những vùng làm nhạc "không phải thủ đô"

Muscle Shoals không đơn độc. Ở Mỹ thời đó, nhiều trung tâm thu âm có đội nhạc công nhà riêng, mỗi nơi một màu:

Điểm chung: một nhóm nhỏ người chơi giỏi, ngồi cùng một phòng nhiều năm, tạo nên một "âm thanh" mà người nghe nhận ra ngay dù không biết tên ai.

Góc nhìn hôm nay: phòng thu vẫn còn đó

Muscle Shoals Sound Studio ở 3614 Jackson Highway đã được phục dựng và mở cửa đón khách tham quan; FAME vẫn hoạt động như một phòng thu. Phim tài liệu Muscle Shoals (2013) của Greg "Freddy" Camalier kể lại câu chuyện bằng lời của chính những người trong cuộc, là cửa vào dễ nhất cho người mới tìm hiểu. Đại sảnh Danh vọng Âm nhạc Alabama cũng nằm trong vùng.

Bài học cho người yểm trợ ở đời thường:

• Ở lâu một chỗ và đi cùng nhau lâu tạo ra thứ ăn ý không thay thế được. Đội ít đổi người thường làm việc mượt hơn đội giỏi nhưng mới gặp.
• Nghe trước, chơi sau. Trong một cuộc họp hay một dự án, người đệm giỏi là người hiểu người "hát chính" cần gì trước khi thêm ý của mình.
• Chừa chỗ. Đôi khi phần đóng góp tốt nhất là không làm gì thêm, để việc của người khác nổi lên.
• Nơi nhỏ cũng làm được việc lớn nếu có người đủ giỏi và đủ kiên nhẫn.

Nghe lại "I Never Loved a Man" rồi tới "Kodachrome", bạn sẽ thấy hai thế giới nhạc khác hẳn nhau, nhưng cùng một cách đứng lùi lại để ca sĩ bước lên.