Hàng công (offensive line) bóng bầu dục Mỹ: năm người bảo vệ quarterback

Hàng công (offensive line) trong bóng bầu dục Mỹ là năm cầu thủ to lớn đứng ngay tại vạch tranh bóng, có nhiệm vụ chặn người phòng ngự đối phương để bảo vệ quarterback khi chuyền và mở đường cho người chạy bóng. Họ gần như không bao giờ chạm vào bóng, trừ người đứng giữa giao bóng ra sau, và không có con số ghi điểm nào mang tên họ. Nhưng hầu như mọi pha tấn công thành công đều bắt đầu từ việc năm người này giữ được hàng.

Năm người, năm vị trí

Hàng công đứng sát nhau thành một bức tường ngang sân. Từ giữa ra hai bên:

Ở giải NFL, cầu thủ hàng công phải mặc áo số từ 50 đến 79, theo luật đánh số đã có từ đầu thập niên 1970. Con số không chỉ để trang trí: trọng tài nhìn số áo để biết ai được phép bắt đường chuyền ra phía trước. Người hàng công thuộc nhóm "không được bắt bóng chuyền tiến", trừ khi báo trước với trọng tài rằng mình sẽ chơi như người nhận bóng trong pha đó.

Họ làm gì trong vài giây của một pha bóng

Mỗi pha tấn công trong bóng bầu dục Mỹ chỉ kéo dài vài giây. Trong khoảng thời gian đó:

1. Trước pha bóng: trung tâm nhìn đội hình phòng ngự, gọi tên người mà cả hàng sẽ coi là mốc để chia ai chặn ai. Bốn người còn lại có thể đổi phân công bằng một hai từ ngắn.
2. Giao bóng: trung tâm đưa bóng qua giữa hai chân ra sau cho quarterback, rồi ngay lập tức phải chặn người trước mặt.
3. Pha chuyền: cả hàng lùi nửa bước, tạo thành "cái túi" (pocket) hình chữ U quanh quarterback. Mục tiêu là giữ túi kín trong vài giây đủ để quarterback nhìn sân và chuyền.
4. Pha chạy: hàng công lao lên đẩy người phòng ngự lùi hoặc dạt sang một bên, mở một khe hở cho người chạy bóng lao qua.

Chỉ cần một người trong năm để lọt người phòng ngự, quarterback bị quật ngã trước khi kịp chuyền (gọi là bị sack), và đội tấn công mất cả quãng đường. Năm người phải giữ cùng lúc. Một bức tường hỏng một viên gạch là hỏng cả bức tường.

Bên mù: vì sao left tackle được trả lương cao

Phần lớn quarterback thuận tay phải. Khi lùi ra sau chuẩn bị chuyền, họ quay người, mắt nhìn về bên phải sân, lưng hướng về bên trái. Người phòng ngự lao tới từ bên trái là người họ không thấy. Đó là "bên mù" (blind side).

Người bảo vệ bên mù là left tackle, tackle phía trái. Từ thập niên 1980, khi các đội phòng ngự có những người lao vào cực nhanh từ cánh, giá trị của left tackle tăng vọt. Họ cần thân hình rất to nhưng chân nhanh như người nhỏ hơn nhiều, một tổ hợp hiếm. Các đội NFL vì thế trả cho left tackle giỏi mức lương thuộc nhóm cao nhất trong số các vị trí không trực tiếp ghi điểm.

Nhà báo Michael Lewis viết cuốn The Blind Side (2006) phân tích chính hiện tượng này, đan xen với câu chuyện đời thật của một cầu thủ trẻ. Cuốn sách được chuyển thể thành phim năm 2009. Sách đáng đọc ở phần giải thích vì sao một vị trí vô danh lại có giá trị như vậy; phần đời tư nhân vật trong phim về sau có những tranh cãi riêng, người đọc nên tách bạch hai chuyện.

Với quarterback thuận tay trái, bên mù đổi sang phải, và right tackle trở thành người canh lưng.

Những con số không ai treo trên bảng điện tử

Hàng công không có bàn thắng, không có kiến tạo, không có số yard. Người ta đánh giá họ qua những con số gián tiếp:

• Số lần quarterback bị sack. Ít là tốt, dù sack còn phụ thuộc quarterback giữ bóng lâu hay nhanh.
• Số lần bị phạt. Lỗi giữ người (holding) khiến đội bị lùi 10 yard. Lỗi xuất phát sớm (false start) bị lùi 5 yard. Một hàng công giỏi là hàng công ít bị gọi tên.
• Thời gian giữ túi. Từ khi có hệ thống theo dõi bằng chip gắn trên đồ bảo hộ, các nhà phân tích đo được quarterback có bao nhiêu giây trước khi bị ép.
• Số yard của người chạy bóng trước khi bị chạm. Đo khe hở hàng công mở ra rộng tới đâu.

Một chi tiết hay được kể: cầu thủ hàng công vui nhất khi tên mình không được đọc lên trên loa sân. Ở bóng bầu dục Mỹ, phát thanh viên thường chỉ gọi tên hàng công khi họ phạm lỗi.

Văn hoá của một nhóm không ai thấy

Hàng công nổi tiếng trong giới bóng bầu dục vì tinh thần nhóm khép kín. Năm người phải biết rõ nhau tới mức chỉ một ánh mắt là đổi phân công. Nhiều đội để năm người này ngồi cạnh nhau trong phòng họp, ăn cùng nhau, tập riêng với huấn luyện viên hàng công. Ở một số đội, khi người chạy bóng có một mùa giải xuất sắc, anh ta mua quà cho cả hàng công như lời cảm ơn; đây là truyền thống được nhắc nhiều trong giới, dù không phải đội nào cũng làm.

Một điều khác ít người ngoài biết: vị trí trung tâm đòi hỏi phải đọc phòng ngự nhanh gần như quarterback. Trung tâm là người ra quyết định đầu tiên của mỗi pha, trước cả khi bóng rời tay.

Cầu thủ hàng công thường nặng trên 130 kg ở cấp chuyên nghiệp. Sức nặng đó là công cụ làm việc, đi kèm cái giá về sức khoẻ khi giải nghệ. Nhiều cựu cầu thủ chủ động giảm cân và thay đổi lối sống sau khi rời sân, và chuyện chăm sóc sức khoẻ lâu dài cho người chơi các vị trí va chạm là đề tài được giải đấu và giới y học thể thao bàn nhiều.

Phim và sách cho người muốn hiểu thêm

• The Blind Side của Michael Lewis (2006): phần phân tích về left tackle là lối vào dễ nhất để hiểu vì sao vị trí này quan trọng.
• Các chương trình truyền hình hậu trường mùa tập huấn của NFL, nơi máy quay theo các buổi tập riêng của hàng công, cho thấy họ học sơ đồ chặn kỹ thế nào.
• Xem lại một pha chạy bóng ở chế độ chậm, chỉ nhìn năm người hàng công thay vì người chạy. Sẽ thấy khe hở mở ra từ trước khi người chạy tới nơi.

Góc nhìn hôm nay: làm "bức tường" cho người khác

Bóng bầu dục Mỹ còn xa lạ với phần lớn người Việt, nhưng vai hàng công thì có mặt ở mọi văn phòng và mọi gia đình. Người lo giấy tờ để kỹ sư tập trung làm kỹ thuật, người trực điện thoại để bác sĩ khám bệnh không bị ngắt, người ông bà trông cháu để bố mẹ đi làm: đều là người giữ túi cho người khác chuyền bóng.

Mấy điều học được từ năm người không chạm bóng:

• Bảo vệ bên mù của đồng đội. Mỗi người đều có góc không thấy. Người hỗ trợ tốt biết người mình đỡ đang quay lưng về phía nào, và đứng đúng phía đó.
• Giữ cùng nhau, hỏng cùng nhau. Một khâu lỏng là cả chuỗi hỏng. Trong nhóm hỗ trợ, đừng chỉ làm tốt phần mình mà để ý người đứng cạnh có đang quá tải.
• Tự hào khi không bị gọi tên. Việc trơn tru thường không ai nhắc. Đó chính là dấu hiệu làm tốt.
• Người được bảo vệ hãy cảm ơn bức tường. Người chạy bóng mua quà cho hàng công là một truyền thống đẹp. Ở chỗ làm, một lời cảm ơn cụ thể gửi người làm hậu trường có giá hơn mọi tấm bằng khen chung chung.